काठमाडौं – श्रावण महिना केवल धार्मिक आस्थाको प्रतिनिधि नभई वैज्ञानिक दृष्टिकोणबाट समेत लाभदायक भएकोमा मुटुरोग विशेषज्ञ डा. ओम मूर्ति अनिलले विशेष जोड दिनुभएको छ।
उहाँका अनुसार, श्रावणमा शाकाहारी बन्ने चलन केवल परम्पराको पालना होइन, स्वास्थ्य सुधार र आत्म-अनुशासनको अभ्यास पनि हो। आफ्नो पोडकास्टमार्फत बोल्दै डा. अनिलले भन्नुभयो, “हाम्रा धेरै परम्पराहरू अन्धविश्वास होइनन्, तिनको जरो पुर्खाको गहिरो अनुभव र वैज्ञानिक सोचमा गाडिएको छ। श्रावणमा शाकाहारी बस्ने प्रचलन त्यसकै एक उत्कृष्ट उदाहरण हो।”
तीन प्रकारको भोजन र तिनको प्रभाव
भगवद्गीतामा वर्णित “युक्ताहारविहारस्य…” श्लोक उल्लेख गर्दै डा. अनिलले संतुलित भोजन र जीवनशैलीले मानिसलाई रोगमुक्त राख्ने बताउनुभयो। उहाँले भोजनलाई तीन श्रेणीमा वर्गीकृत गर्नुभयोः
- सात्विक भोजन – फलफूल, सागसब्जी आदि जसले शरीर र मन दुवैलाई स्वच्छ, स्वस्थ र सन्तुलित राख्छ।
- राजसिक भोजन – मसलेदार, तेलयुक्त खाना जसले मानसिक चञ्चलता र उत्तेजना ल्याउँछ।
- तामसिक भोजन – मांसाहार, जंकफुड र बासी खाना जसले शरीर र मानसिक अवस्थामा नकारात्मक असर पार्दछ।
“श्रावण महिनामा शाकाहारी बन्नु भनेको सात्विक भोजनलाई प्राथमिकता दिनु हो, जुन स्वास्थ्यका लागि सबैभन्दा लाभदायक विकल्प हो,” डा. अनिलले बताउनुभयो।
वैज्ञानिक अनुसन्धानद्वारा पुष्टि
अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनहरू अनुसार शाकाहारी भोजन अपनाउने व्यक्तिहरूमा विभिन्न रोगहरूको जोखिम उल्लेख्य रूपमा कम हुने देखिएको छ। जस्तैः
- मधुमेहको जोखिम ३५% ले कम हुन्छ।
- मुटु रोगको जोखिम २५% ले घट्छ।
- क्यान्सरको जोखिम १०% ले कम हुन्छ।
- पाचन प्रणालीसम्बन्धी समस्याहरू २७% ले घट्छन्।
आत्म-नियन्त्रण र जीवनशैली सुधार
श्रावणको एक महिनाको शाकाहारी अभ्यासले केवल शारीरिक फाइदा मात्र होइन, मानसिक अनुशासन र आत्मविश्वास पनि विकास गर्छ। “जो आफ्नो भोकलाई नियन्त्रण गर्न सक्छ, उसले आफ्नो जीवनशैलीलाई पनि व्यवस्थित गर्न सक्छ,” डा. अनिलले बताउनुभयो। “मांसाहार छोडेर सुरु भएको यो अभ्यासले भविष्यमा धुम्रपान, मदिरा जस्ता लतबाट मुक्त हुन मद्दत पुर्याउन सक्छ।”
मौसमसँग मेल खाने निर्णय
वर्षायाममा पाचन शक्ति सामान्यभन्दा कमजोर हुने र मांसाहारी खानामा संक्रमणको जोखिम बढ्ने भएकाले पनि शाकाहारी भोजन वैज्ञानिक रूपमा सुरक्षित मानिन्छ। साथै, सामाजिक रूपमा पनि धेरैले यो समयमा शाकाहारी व्रत लिने भएकाले एउटा सहयोगी वातावरण बन्ने र अभ्यासलाई निरन्तरता दिन सहज हुने डा. अनिलको भनाइ छ।
निष्कर्ष
श्रावण महिनामा शाकाहारी बस्ने परम्परालाई केवल धार्मिक पक्षबाट नभई वैज्ञानिक र स्वास्थ्यसम्बन्धी दृष्टिकोणबाट बुझ्न आवश्यक छ। यसले शरीर, मन र व्यवहारमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सक्छ। डा. अनिल सबैलाई यस अवसरलाई एक स्वस्थ जीवनशैलीको सुरुवातको रूपमा लिन आग्रह गर्नुहुन्छ।
